Legenda

Rozdz. I "Południce" (fragment)
...Nagle, znienacka kolory wokół przybladły. Zdźbła zbóż
zafalowały kłosami, coś przygniatało je prawie do
samej ziemi. W jednorodnej dotychczas płaszczyźnie
łanów powstawały głębokie, kuliste doły a nad nimi
wirujące, rozgrzane i rozmigotane powietrze. W środku
każdego takiego wiru jasna, migotliwa, przeźroczysta
postać z białymi jak mleko, rozwianymi i wirującymi
włosami. Płachty lnianego płótna, w który była ubrana
wirowały, fruwały i falowały w wirze tego wietrznego,
dziwnego tańca. Wszystko drżało, fale gorącego
powiewu uderzały w jego ciało, przez nozdrza poczuł
znajomy zapach przyrażonego słońcem żyta i suchego,
gliniastego pyłu. W uszach szum i gwizd... I to
niejasne pytanie-,  po co?"
Z sekundy na sekundę stawało się coraz bardziej
szaro a inne kolory traciły barwę.
Zrozumiał, dotarło do niego... To  Południce". Skądś
wiedział   tak właśnie nazywają się te diablice...

Rozdz.IV "Rafał Służewski" (fragment)
...Nagle... Konie stanęły dęba, szarpnęły wozem, zarżały ze strachem! Wyrwany z drzemki
Onufry poczuł w głowie narastający błyskawicznie ból a w uszach szum.
Przed nimi stał z wyciągniętymi rękoma ni to człowiek, ni to upiór. Długie pozlepiane
kroplistym potem włosy, ogromna broda i wąsy we wszystkich kolorach zapadającego
zmroku, siwa, ruda, czarna. Rozlatujące się ze starości odzienie, nie przypominało noszonych
przez okolicznych ludzi ubrań. Postać ta stała i zachrypniętym głosem wołała:  ta wiedźma
zabrała mi Zamek, zabrała lochy, paleniska i retorty! Wypędziła! Zniszczyła!
Jam jest prawowity Pan tego Zamku i tej Ziemi. Jestem Rafał Służewski.
            Szarpnięciem lejc Onufry osadził przestraszone konie. Sam doszedł już do
przytomności. Zrobił szybko znak krzyża. Pomogło. Opanował strach. Postać nie zwracała
uwagi na przestraszonego chłopaka. Mężczyzna ten dalej machał rękoma, targał zmierzwione
włosy, rzucał się we wszystkie strony i wykrzykiwał. Nie wszystko Onufry rozumiał. Do jego
uszu docierały najczęściej okrzyki: złoto, złoto,- wybuchnie, spali się   tylko tej nocy, tej nocy-
zginiemy, zginiemy wszyscy, wszyscy! Za dużo, za szybko, opętanie, czary! Dzisiaj, dzisiaj w
nocy, wszystko zginie!...

Rozdz. III "Pani Maryja Ueberal (fragment)
...Gdy przedostali się przez wąską, zrujnowaną i obitą
bramę, Onufry zobaczył Maryję. Stała na tle muru
zamczyska, przy wejściu do podziemi i rozkazującym
tonem, w obcym dla chłopaka języku wydawała
polecenia swoim podwładnym.

Była ubrana w drogie, wykwintne szaty, takie, jakie czasami widywał u Dobrodziejek zjeżdżających na bale do Pani Broniewskiej, jeszcze za czasów życia
Pana. Jej uroda, mimo zmarszczonego czoła była olśniewająca. Takie twarze widywał tylko na obrazach, w lubeckim kościółku.Gdy podjechali bliżej wejścia
do podziemi, jej twarz zwrócona była do nich bokiem, lecz widać było całą jej grozę, ręką skinęła na stangreta a palcem pokazała gdzie należ złożyć skrzynie.
Słudzy i Tatarzy rzucili się pędem rozładować wóz. Skrzynie w momencie złożono naprzeciw wejścia do lochów. Dźwierza otwarły się, wyszli z nich czterej
olbrzymi mężczyźni z zakrytymi czarnymi chustami twarzami, odziani w czarne skórzane do kostek sięgające fartuchy. Chwycili za uchwyty skrzyń i zaczęli
wnosić paki do lochu. Pani wskazała służącemu na Onufrego, ten podbiegł i krzyknął do chłopaka: odjeżdżaj szybko, odjeżdżaj, pieniądze już dostałeś,
niedługo noc, pobłądzisz! Odjeżdżaj!...